Saopštenje za javnost Svetog Arhijerejskog Sabora

Saopštenje za javnost Svetog Arhijerejskog Sabora Srpske Pravoslavne Crkve sa redovnog zasedanja održanog u Hramu Svetog Save u Beogradu od 13. do 19. maja 2026. godine

Ovogodišnje redovno zasedanje Svetog Arhijerejskog Sabora  Srpske Pravoslavne Crkve započelo je svetom sabornom arhijerejskom Liturgijom i prizivom Svetog Duha u Spomen-hramu Svetog Save na Vračaru u sredu, 13. maja 2026. godine, uz načalstvovanje Njegove Svetosti Patrijarha srpskog G. Porfirija i sasluživanje dvadeset četvorice i molitveno prisustvo još četvorice gospode arhijereja Srpske Crkve iz otadžbine i rasejanja.

Sutradan, 14. maja, u donjoj crkvi Hrama Svetog Save na Vračaru, posvećenoj Svetom Knezu Lazaru, Sveti Arhijerejski Sabor je, pod predsedništvom Njegove Svetosti i uz učešće sve Visokopreosvećene i Preosvećene gospode eparhijskih i u prisustvu svih vikarnih arhijereja Srpske Pravoslavne Crkve započeo sa svojim radnim delom zasedanja. Po ustaljenoj praksi, na početku prve radne sednice prisutnim Mitropolitima i Episkopima obratio se pozdravnim slovom Njegova Svetost Patrijarh srpski G. Porfirije u kojem je, između ostalog, rekao:

„… U Crkvi niko od nas ne živi kao izolovani pojedinac, niti je bilo ko od nas vlasnik službe i dara koji su mu povereni. Svako služi u Telu Hristovom, u zajednici, u poslušnosti, u svome činu i na mestu koje mu je povereno. Kao što u Liturgiji sve ima svoje vreme i mesto, tako i u životu Crkve svaka služba ima svoju meru, blagoslov i odgovornost. 

Táksis –  poredak u hrišćanskom iskustvu Crkve nije okov nametnut slobodi nego odsjaj božanskoga Logosa u poretku tvorevine i života Crkve. Sloboda u Crkvi nije samovolja nego služenje u istini i ljubavi; nije odbacivanje poretka, nego život u njemu, gde ljubav ne biva izgovor za haos, revnost ne prelazi u nametanje, a vlast ne služi gospodarenju nego služenju.

Upravo iz takvog liturgijskog i sabornog iskustva Crkve proizilazi i njeno kanonsko ustrojstvo. Narod Božji, sveštenstvo i monaštvo sa pažnjom i nadom očekuju glas Sabora i zato je naša dužnost da ne budemo vođeni prolaznim pritiscima, medijski stvorenim podelama i veštački proizvedenim sukobima nego da sačuvamo slobodu crkvenog rasuđivanja. Ali ta sloboda ne znači zatvaranje očiju pred problemima nego spremnost da Sabor, kada za to dođe vreme i kada pitanja sazru, sa duhovnom odgovornošću, trezvenošću i odgovarajućom kanonsko-pravnom utemeljenošću razmatra i one rane koje nastaju u samom životu Crkve, ispravljajući sa duhovnom odgovornošću ono što se pokazalo kao štetno za život Crkve, radi mira, poretka i duhovnog zdravlja Crkve…

…Sabiramo se, stoga, ne da ustanovljavamo novi poredak nego da se, kao braća i Arhijereji, iznova vratimo onom poretku koji nam je Sâm Hristos, kroz Svoje apostole, svete Oce i Sabore, kao i kroz vekovno iskustvo naše pomesne Crkve, poverio na čuvanje. Táksis ne potiskuje harizmu nego je čuva od raslabljenosti i samovolje. Zajednica, κοινωνία, nije posledica ljudskog dogovora nego sâm blagodatni život Tela Hristovog, koji se čuva u veri, ljubavi i vernosti poretku koji je Duh Sveti dao Crkvi…

… Molim Vaskrsloga Gospoda da nam daruje duh smirenja, trezvenosti i ljubavi; reč koja ne ranjava nego isceljuje; revnost koja ne razara nego izgrađuje; slobodu koja ne prerasta u samovolju nego se preobražava u poslušnost istini. I da u svemu što budemo činili ovih dana imamo pred očima ne sebe, ne prolaznu slavu i ne strah od ljudi, nego Hrista Gospoda, pred Kojim ćemo svi položiti odgovor za povereno nam stado…”

U saborskim sednicama koje su usledile saslušani su i analizirani izveštaji o radu Svetog Arhijerejskog Sinoda, Velikog crkvenog suda i eparhijskih arhijereja, zatim izveštaji arhijereja nadležnih vojnim sveštenicima u Vojsci Srbije i Oružanim snagama Bosne i Hercegovine, kao i izveštaji o radu Patrijaršijskog upravnog odbora, Patrijaršijske biblioteke, Muzeja i Arhiva Srpske Pravoslavne Crkve, dobrotvorne fondacije „Čovekoljublje“, pokloničke agencije „Dobročinstvo” i drugih fondacija, ustanova i službi Srpske Pravoslavne Crkve, o njihovom radu u prethodnoj godini.

Sabor je s osobitom pažnjom razmatrao izveštaje o arhipastirskom radu arhijerejâ u dijaspori, s posebnim osvrtom na prilike u eparhijama Srpske Pravoslavne Crkve u Sjedinjenim Američkim Državama, Australiji i na britanskim ostrvima.

Tokom ovogodišnjeg zasedanja saborski oci su Liku Svetih pribrojali počivšu monahinju Jefimiju Devičku, u narodu poznatu kao „blaženu Stojnu” (Zarić), upokojenu davne 1895. godine, prepoznajući u njenoj ličnosti primer vrlinskog i podvižničkog života, čije je prvo žitije priredio još sveti Vladika Nikolaj Velimirović. Za datum njenog svečanog praznovanja Sabor je odredio 28/15. februar svake godine.

Sabor je analizirao trenutno stanje i probleme crkvene prosvete i saslušao izveštaje o radu svih obrazovnih ustanova Srpske Crkve. Tokom ovog zasedanja nastavljene su prošlogodišnje aktivnosti na polju reforme plana i  programa u srpskim pravoslavnim bogoslovijama. U tom cilju je doneta nova Uredba o bogoslovijama i usvojeni su novi programi za četvorogodišnje školovanje u bogoslovijama. U toku Sabora pažljivo je saslušan i izveštaj o aktivnostima na unapređivanju nastavnog procesa i uzdizanju u rang fakulteta Visoke škole – Akademije za umetnosti i konservaciju Srpske Pravoslavne Crkve, koja će ubuduće delovati kao Fakultet „Despot Stefan Lazarević”. Posebnu pažnju Sabor je poklonio temi osnivanja srpskog pravoslavnog univerziteta „Sveti Sava”. Crkveni univerziteti i visokoškolske ustanove koje osnivaju ili podržavaju hrišćanske Crkve nisu nikakva novost u evropskom i svetskom obrazovnom prostoru. Naprotiv, oni predstavljaju jedan od njegovih najstarijih i najznačajnijih oblika. Mnogi od najuglednijih univerziteta u Evropi nastali su upravo u okrilju Crkve ili uz njenu neposrednu podršku. Sveti Sava je još kao arhimandrit osnovao monašku školu u Studenici, a kao Arhiepiskop katedralnu školu u Žiči. Njegove besede, studenička i žička, predstavljaju svojevrsne programe svetosavskog obrazovanja sa jasno postavljenim duhovnim, prosvetnim i vaspitnim ciljevima. Sveti Arhijerejski Sabor je konstatovao da ideja osnivanja crkvenog univerziteta predstavlja izraz odgovornosti i staranja za sve koji žele da svoje obrazovanje steknu u okrilju Crkve, naročito zbog činjenice da se obrazovanje i prosveta, prosvećivanje i studiranje ne tumače prevashodno kao proces sticanja određenih znanja već, pre svega, kao razvijanje vrline i put bogopoznanja.

Na dnevnom redu ovogodišnjeg redovnog zasedanja najvišeg crkvenojerarhijskog tela Srpske Pravoslavne Crkve našao se i izveštaj o stanju Crkve na Kosovu i Metohiji. Sveti Arhijerejski Sabor Srpske Pravoslavne Crkve i ovom prilikom potvrđuje svoju trajnu i nepokolebivu duhovnu brigu i odgovornost za verni narod, sveštenstvo, monaštvo i svetinje drevnog sedišta Patrijaraha i Arhiepiskopa srpskih, Pećke Patrijaršije, i Eparhije raško-prizrenske na Kosovu i Metohiji, prostoru od posebnog duhovnog i istorijskog značaja za našu pomesnu Crkvu. Sabor sa posebnom zabrinutošću prati najnovija dešavanja i najavu sprovođenja spornog zakona o strancima koji ozbiljno dovode u pitanje opstanak i nesmetano funkcionisanje obrazovnih i zdravstvenih ustanova od suštinskog značaja za život srpskog naroda na Kosovu i Metohiji, kao i sve učestalije izazove sa kojima se suočava naš verni narod, kao i naše svetinje i monaške zajednice, koje i u teškim okolnostima istrajavaju u očuvanju živog duhovnog i liturgijskog prisustva Crkve na ovom prostoru. Posebno ohrabruje činjenica da naše drevne svetinje, uprkos mnogobrojnim iskušenjima, nastavljaju da sabiraju veliki broj poklonikâ iz zemlje i sveta, svedočeći da one nisu samo spomenici kulture već pre svega živi centri bogoslužbenog, duhovnog i crkvenog života. Sveti Arhijerejski Sabor daje punu podršku Njegovom Visokopreosveštenstvu Mitropolitu raško-prizrenskom g. Teodosiju, sveštenstvu, monaštvu i vernom narodu u njihovim naporima da, uprkos stalnim pritiscima i neizvesnostima, očuvaju svoje vekovno prisustvo, duhovni, kulturni i istorijski identitet, iz svesti o potrebi, da pred domaćim i međunarodnim predstavnicima sa dodatnom posvećenošću nastave da, u duhu Jevanđelja Hristovog, svedoče istinu o neophodnosti zaštite ljudskih, verskih i imovinskih prava Srpske Pravoslavne Crkve i njenog vernog naroda na Kosovu i Metohiji i osnaživanju njene pozicije u cilju opstanka kako našeg vernog naroda tako i jedinstvene hrišćanske kulture i civilizacije na tlu istorijskog ishodišta i duhovnog središta srpskog naroda.

Na saborskim sednicama detaljno je analizirana situacija u Eparhiji žičkoj, njeno materijalno-finansijko poslovanje i pitanje odgovornosti nadležnog eparhijskog arhijereja. U cilju uspostavljanja redovnog crkveno-pravnog poretka u odnosnoj eparhiji, Sabor je doneo odluku o razrešenju Njegovog Visokopreosveštenstva Mitropolita g. Justina od daljeg upravljanja Eparhijom žičkom.

U svom pastirskom staranju za verne u ovim vremenima tehnoloških inovacija i etičkih dilema, deo svoje pažnje Sabor je poklonio i pitanju bioetike, saslušavši izveštaj o radu sinodskih Odbora za bioetiku i Odbora za brigu o porodici i svetinji braka.

Ovogodišnje zasedanje Svetog Arhijerejskog Sabora obogaćeno je i svečanim otvaranjem izložbe pod nazivom „Sveti Sava”, povodom proslave jubileja, 850 godina od rođenja Rastka Nemanjića, potonjeg prvog srpskog Prosvetitelja i Arhiepiskopa, upriličene u Galeriji Srpske akademije nauke i umetnosti u organizaciji Muzeja Srpske Pravoslavne Crkve.

U toku zasedanja Sabor je uputio čestitke i pozdrave novoizabranom gruzijskom Patrijarhu-Katolikosu, Njegovom Blaženstvu g. Šiju (Simeonu), na čije prvo zvanično liturgijsko predstojanje u novom zvanju, u katedrali Svete Trojice u Tbilisiju, su delegirani i predstavnici naše pomesne Crkve, episkopi remezijanski g. Stefan i  jenopoljski g. Nikon.

Pored mnoštva tema kojima su se otačastveni arhijereji bavili na Saboru, posebnu pažnju posvetili su i odnosima sa drugim sestrinskim Pravoslavnim Crkvama. Razmatrane su, između ostalog, i posledice nekanonskog delovanja raznih religijskih grupacija na kanonskoj teritoriji naše pomesne Crkve, kao i odnosi naše Crkve sa nepravoslavnim Crkvama i verskim zajednicama, kako u okruženju tako i u svetu.

Sabor je raspravljao i o duhovnim i geopolitičkim posledicama ratnih sukoba i kriza širom sveta. Tim povodom razmatrana je i dalje aktuelna tema stradanja Ukrajinske Pravoslavne Crkve od strane aktuelnih vlasti u Kijevu, oduzimanje njene imovine, hramova i manastira, progona arhijereja, sveštenika i monaha ove jedine kanonske Crkve u Ukrajini, lišenih osnovnih ljudskih prava i sloboda, zajemčenih međunarodnim konvencijama. Sabor otuda, opet i opet, podiže svoj glas u zaštitu obespravljene i progonjene pravoslavne braće upućujući apel svim relevantnim međunarodnim institucijama da ne zatvaraju oči pred ovom velikom nepravdom.

Tokom Sabora održana je i sednica Centralnog tela za dovršenje Spomen-hrama Svetog Save na Vračaru, kojom prilikom je primljen izveštaj ovog tela o svim dosadašnjim radovima izvršenim prilozima pobožnog naroda i uz pomoć države Srbije, kao i o preostalim radovima na ovom zavetnom Hramu srpskog naroda.

U Svetom Sinodu mandat je prestao Mitropolitu zvorničko-tuzlanskom g. Fotiju i Mitropolitu raško-prizrenskom g. Teodosiju, te će oni u narednom jednogodišnjem periodu biti članovi zamenici ovog tela. Kao članovi Sinoda u preostalom jednogodišnjem mandatu ostaju Mitropolit bački g. Irinej i Mitropolit budimljansko-nikšićki g. Metodije, a za nove članove u predstojećem dvogodišnjem mandatu ovom prilikom izabrani su Mitropolit šumadijski g. Jovan i Mitropolit timočki g. Ilarion.