SVETI SAVA SVEČANO PROSLAVLJEN U ZAGREBU
10/02/2016
ZAJEDNIČKA IZJAVA PAPE FRANJE I PATRIJARHA KIRILA
16/02/2016

EPISKOP BAČKI IRINEJ O SUSRETU POGLAVARA U HAVANI: ZA DOBRO BUDUĆNOSTI HRIŠĆANSTVA!

1. Kako gledate na susret pape Franje i patrijarha moskovskog i sve Rusije Kirila? Mediji ga s pravom nazivaju istorijskim događajem, budući da se poglavari dveju Crkava nisu nikada do sada sreli...

Čini mi se da se za današnje istorijske okolnosti, narasle antagonizme i mnogostruku krizu razrešenje ne može naći u postojećim institucionalnom okvirima, pa, nažalost, ni u razorenom sistemu međunarodnog prava. Osim toga, opšteprihvaćena tradicionalna pravila koja su vladala u pojedinačnim društvima takođe su, pod pritiskom sekularizma, dovedena u pitanje. Gotovo apokaliptički preteća svetska situacija zahteva zrele, izgrađene, časne, hrabre i otvorene ličnosti, u većoj ili manjoj meri bogonadahnute, sposobne da, sledeći sopstvenu tradiciju, savest i iskustvo, u otvorenom bratskom dijalogu, ponude savremenoj civilizaciji i svakom čoveku blagotvorne odgovore o smislu sveta i života. Među takvim, retkim ličnostima današnjice izdvajaju se patrijarh Kiril, poglavar najmnogoljudnije Pravoslavne Crkve, i episkop drevnog Rima, papa Franja, poglavar najmnogoljudnije hrišćanske Crkve, Rimokatoličke.

Dakle, kriza koja vlada svetom, sa jedne strane, i postojanje takvih ličnosti za koje verujemo da mogu dati delatne odgovore, sa druge strane, doveli su do punoće vremena da se ovaj susret dogodi. To je plod višegodišnjih dogovora, ali i svesnih kompromisa na obe strane, da za dobro budućnosti hrišćanstva, ali i sveta u celini, dođe do ovog susreta. Nadam se da će predstojeći razgovor prvojeraraha na Kubi biti podsticaj istinoljubivom i mirotvornom dijalogu i delovanju predstavnika dveju hrišćanskih Crkava i na našem području, gde pravoslavni i rimokatolici zajedno žive vekovima. Za to se naša pomesna Crkva iskreno zalaže, uprkos teškom položaju njenih episkopa, klirika, monaha i vernika u Hrvatskoj.

2. Jedna od tema Svepravoslavnog Sabora na Kritu biće odnosi Pravoslavne Crkve sa ostalim hrišćanskim svetom. Dokument s ovim naslovom koji je objavila Ruska Pravoslavna Crkva bavi se učešćem pomesnih Pravoslavnih Crkava u međuhrišćanskim telima (poput Svetskog Saveta Crkava), podstiče se dijalog među hrišćanskim Crkvama, ističe potreba za jedinstvom hrišćana, ali se napominje i da jedna religija ne sme biti iznad druge, da je nedopušten prozelitizam, da Pravoslavne Crkve učestvuju u tom dijalogu ne napuštajući svoju vekovnu tradiciju… Deo javnosti, međutim, gotovo svaki dijalog hrišćanskih Crkava vidi kao vrstu nasilja nad „izvornim Pravoslavljem”, čak i kao povinovanje jedne Crkve drugoj, i to najčešće Pravoslavne Katoličkoj… Kako je ovaj dijalog postavljen u pripremnim dokumentima za Svepravoslavni Sabor?

Dokument o odnosima Pravoslavne Crkve sa ostalim hrišćnskim svetom, u obliku u kojem je pripremljen za Sabor, ustvari je sažetak opširnog dokumenta Ruske Pravoslavne Crkve. Stav oba dokumenta može se svesti na sledeće: sve što je u učenju i u praksi inoslavnih hrišćana saglasno sa verom i poretkom drevne Crkve, odnosno sa biblijskim Otkrivenjem i apostolskim i svetootačkim ospovedanjem vere, automatski je i naše, pravoslavno, a sve što od prvobitne vere i ustrojstva Crkve manje ili više odstupa, treba da bude tema dijaloga istine u ljubavi, i to sa jednim merilom, a to je vera i praksa prvog hrišćanskog hiljadugodišta, vera i praksa jedinstvenog, nerazdeljenog hrišćanstva. To je tačka omega u kojoj treba da se susretnemo i prepoznamo jedni druge kao učenici Hristovi i braća i sestre među sobom.

3.Koliko je za Srpsku Crkvu, kojoj predstoje pregovori sa kanonski nepriznatom Makedonskom Pravoslavnom Crkvom, važno to što će jedna od tema Svepravoslavnog Sabora biti i autonomija Crkve i način njenog proglašavanja?

Mada sva pitanja koja ste postavili otkrivaju da bolje i dublje od većine Vaših kolega poznajete materiju kojom se bavite, primećujem da koristite besadržajnu, bezmalo oksimoronsku sintagmu „kanonski nepriznata Crkva”. Predlažem Vam tačne i jednostavnije izraze: „nepriznata Crkva“, „nekanonska Crkva”, „Crkva u raskolu” ili termin koji, u slučaju o kojem je reč, koriste jelinske Crkve Istoka – „Skopska Crkva”. Vaše pitanje, pak, omogućuje nam da zajedno pomognemo raskolničkoj jerarhiji Skopske Crkve da svoje težnje saobrazi realnosti. Dakle, ni predstojeći niti bilo koji budući Sabor neće ponuditi takav status najšire autonomije i pune unutarnje crkvene slobode i odgovornosti, kakav je definisan Niškim sporazumom 2002. godine.

Pritom, oni koji su u raskolu ne mogu da prenebregnu činjenicu da na tom području postoji kanonska autonomna Crkva, Ohridska Arhiepiskopija, koja, po odredbama pomenutog sporazuma, živi i dela u jedinstvu sa vaseljenskim Pravoslavljem, u jedinstvu bez koga apsolutno ne postoji blagodatni crkveni život. Isto tako treba da znaju da naša ljubav prema njima nije usahla i da će Srpska Pravoslavna Crkva, koliko god to do nje stoji, nastaviti da se trudi da se rana raskola zaleči.

4. Brojna pitanja koja se tiču socijalnog učenja Crkve izložena su u dokumentu „Misija Pravoslavne Crkve u savremenom svetu”. Upotreba biomedicinskih postupaka u začeću, produžavanju ili okončanju života, briga prema ugroženoj životnoj sredini, veliko ekonomsko raslojavanje stanovništva, migrantska kriza… Po kojem od pitanja u okviru ove teme nam je danas naročito važno da čujemo odgovor Srpske Pravoslavne Crkve, gde bi ona trebalo da bude glasnija, i koliko će zaključci Svepravoslavnog Sabora pomoći da Srpska Crkva jasnije formuliše svoje stavove i delovanje na tom, društvenom planu?

Sva ova pitanja su jednako važna i aktuelna za sve Crkve, pa i za našu. Svi dosadašnji tekstovi na ove teme, na raznim jezicima (grčkom, ruskom, engleskom, rumunskom, srpskom, arapskom...), koriste se na našem Bogoslovskom fakultetu u Beogradu i u našoj bogoslovskoj literaturi uopšte, a sve je više tekstova na srpskom, prevedenih ili izvorno kod nas napisanih. Sva iskustva i saznanja iz svih pomesnih Pravoslavnih Crkava Sabor će, svakako, formulisati u prikladnoj sažetoj formi i predočiti javnosti, crkvenoj i svetskoj.

5. Kako će se donositi odluke na Svepravoslavnom Saboru i kolika će biti njihova važnost za Pravoslavne pomesne Crkve? Da li će iz njih proizilaziti i neki konkretni koraci?

Način rada i odlučivanja predstojećeg Svetog i Velikog Sabora Pravoslavne Crkve zasnovan je na kanonskom Predanju i sabornom ustrojstvu Crkve. Sabor će raditi u plenarnim sednicama i posebnim komisijama, po radnim materijalima koji su prethodno jednoglasno usvojeni od svih Pravoslavnih Crkava. Dopune i ispravke tekstova i odluka, koje su plod diskusije saborskih otaca, biće usvajane isključivo konsenzusom. O tome glasaju sve autokefalne Crkve. Posebna Komisija pripremiće Poslanicu Sabora, koju će takođe usvojiti sve Crkve. Naposletku, odluke i Poslanicu Sabora Vaseljenski Patrijarh uputiće Predstojateljima autokefalnih Crkava, a oni svojoj jerarhiji i vernom narodu.

Dakle, konkretni dalji koraci za koje pitate, odvijaće se na osnovu saborskih odluka i primenjivaće se na svepravoslavnom, pomesnom i eparhijskom nivou, a verujem da će imati i opštečovečanski značaj, da će uputiti poruku nade, mira i ljubavi za ljude na svim kontinentima.

Jelena Čalija

Izvor: Politika, 12. februar 2016., str.7