102 godine od upokojenja najdugovječnijeg zagrebačkog paroha

Na današnji dan, 21. marta 1924. godine, upokojio se arhimandrit Amvrosije Pavlović, paroh u čije je vrijeme Crkvena opština zagrebačka doživjela svoj najsjajniji razvoj i od kojega baštini sve najvrednije što i danas posjeduje.

Nakon Georgija Nikolića, paroha u čije je vrijeme sagrađen Saborni hram Preobraženja Gospodnjeg, na čelo zagrebačke parohije 1870. godine dolazi njen najdugovječniji paroh, Amvrosije (Atanasije) Pavlović (Kućanci, 5. jul 1837 – Zagreb, 21. mart 1924).

Rođen u Kućancima u Slavoniji, rodnom mjestu kasnijeg srpskog patrijarha Pavla, nakon školovanja u rodnom selu i obližnjem Mikleušu, započeo je gimnazijsko obrazovanje u Pečuhu, koje je prekinuo 1848. godine zbog izbijanja revolucije. Roditelji su ga potom uputili u manastir Orahovicu, odakle je prešao u manastir Lepavinu. U Zagrebu ga je 1861. godine episkop pakrački Stefan Kragujević proizveo u čin đakona, a iste godine postao je jeromonah. Za zagrebačkog paroha postavljen je 1870. godine.

Cijelog života ostao je vezan za matični manastir Lepavinu, gd‌je je 1891. godine postavljen za administratora, a 1898. za igumana. Za to je vrijeme, međutim, stalno živio i radio u Zagrebu.

Uživao je veliko poštovanje ne samo svojih vjernika, nego i svih građana Zagreba, što potvrđuju i brojna odlikovanja: Viteški krst Reda Franje Josifa I (1902), Orden željezne krune III reda (1911), kao i Zlatni naprsni krst, koji mu je dodijelila Srpska pravoslavna mitropolija karlovačka.

Nakon Prvog svjetskog rata, Sveti arhijerejski sinod ujedinjene Srpske patrijaršije dodijelio mu je 1920. godine čin arhimandrita, dok ga je kralj Aleksandar I Karađorđević 1924. godine odlikovao Ordenom Belog orla V stepena.

Pune 54 godine nalazio se na čelu zagrebačke parohije, a kao sveštenik služio je čak 64 godine. U više navrata bio je i jedini sveštenik u Zagrebu (1870-1874. i 1877-1885). Neumoran i primjeran u svešteničkom i pastirskom radu, ostao je aktivan do samog kraja života – posljednje krštenje obavio je mjesec dana prije upokojenja.

Kao monah, svoju je cjelokupnu imovinu, bogatu biblioteku, namještaj i slike zavještao Crkvenoj opštini u Zagrebu.

U pismu od 2. marta 1924. godine, vlastitom rukom potpisanom, napisao je:

„Kao mnogogodišnji paroh ove Crkvene opštine, u kojoj sam proveo pune 54 godine služeći Bogu i narodu našem, pred kraj života koji može po volji Božjoj svaki čas da dođe, i pri čistoj savjesti i zdravoj pameti, predajem još za života svoga cio svoj pokretni imetak, koji sam ovd‌je i stekao, pravoslavnoj srpskoj crkvenoj opštini u potpuno vlasništvo. Naročito mi je želja, da sve stvari, knjige, knjižnica, slike i dr., što se sada nalazi u pravoslavnom srpskom parohijskom zvanju u Zagrebu, da i na dalje ostane svojina istoga parohijskoga zvanja.“

Sahranjen je 24. marta 1924. godine na Mirogoju, kraj kapele Svetih apostola Petra i Pavla. Opelo je služio episkop braničevski Mitrofan Rajić sa dvadeset sveštenika.

U znak zahvalnosti za sve što je činio, Crkvena opština mu je 1928. godine podigla spomenik. Na prednjoj strani spomenika nepoznati je skulptor izveo u reljefu njegov lik.

Eparhijska konzistorija pakračka ovako je okarakterisala njegov život i rad:

„Rijetko revan služitelj oltara Božijeg, neobično mudar duhovni pastir, neumoran u službi crkvi, školi, parohiji, starome i mladome, zdravome i bolesnome, slobodnome i lišenome slobode, isto tako i narodu i svima ustanovama za napredak i dobro naroda u dubokoj starosti od 87 godina, od kojih je 64 proveo u teškoj službi svešteničkoj, a 54 neprekidno stajao na duhovnoj crkvenoj i narodnoj straži na najistaknutijem mjestu naše narodne crkve, zaklopio je bistre svoje oči, kojima je umio ugledati svaku potrebu, pred kojima se nije mogla sakriti nikakva opasnost, i koje su sa puno ljubavi znale uliti vjere u pokolebanu dušu i utjehe u rastuženo srce.”

Vječan spomen i Carstvo Nebesko našem ocu Amvrosiju!