Bogojavljenje u Zagrebu 1866. godine

„Otkada nam Zagreb stoji, nije u njem pravoslavni patrijarh vode svetio” (Obzor, 1866.)

Dana 15. januara 1866. godine u Zagreb je, povodom zasjedanja Sabora, stigao patrijarh srpski Samuilo Maširević. Sveštenstvo i Crkvena opština zagrebačka priredili su mu svečan doček, a u gradu je tih dana boravio i Nikanor Grujić, episkop pakrački.

Za vrijeme izgradnje Sabornog hrama Preobraženja Gospodnjeg, bogosluženja su se obavljala u privremenoj kapeli, uređenoj u jednoj od prostorija zgrade crkvene opštine, koja je inače služila kao mala škola. Upravo je u toj kapeli na Bogojavljenje 1866. godine, episkop Nikanor služio Svetu liturgiju.

Istoga dana održana je i svečana bogojavljenska litija. Litiju od privremene kapele do zdenca na Trgu bana Josipa Jelačića predvodio je lično patrijarh Samuilo Maširević, koji je na trgu i izvršio osvećenje bogojavljenske vode. U svečanosti su učestvovale dvije satnije carske kraljevske posade nadvojvode Stjepana sa glazbom, što je događaju dalo poseban javni i svečani karakter.

O ovom događaju iscrpno su izvijestile tadašnje Narodne novine, koje su u broju od 18. januara 1866. godine zapisale:

„U Zagrebu dne 18. siečnja. (Bogojavljenska svetkovina) slavi se danas u pravoslavne bratje izvanrednim, do sada još u Zagrebu neviđenim sjajnim načinom… Obhod (procesiju), koji će, kano svake godine, poći k zdencu na tèrgu Jelačića bana, izvesti će sama Nj. svetost, g. patriarha Samuilo Maširević, koja će ond‌je i vodu osvetiti.“

Dan kasnije, u broju od 19. januara 1866. godine, Narodne novine dodatno ističu značaj ove svetkovine:

„U Zagrebu, 19. siečnja. (O jučerašnjoj veleliepnoj pravoslavnoj svetkovini bogojavljenskoj), koja je onom sjajnoštju i onim načinom obavljena, kako smo već jučer u našem listu javili, imamo jošte naknadno spomenuti, da je ta veličanstvena cèrkvena funkcija, kojoj su hiljade obćinstva iz svih stališah ovdiešnjega žiteljstva prisustvovale, proizvela vèrlo velik i povoljan utisak glede bratske uzajemnosti i međusobnoga uvažavanja. S toga nemože se dosta blagodariti Nj. svetosti, patriarhu Samuilu Mašireviću, što je upravo u sgodno doba ovamo prispiela i svojom visokom osobom uveličala tu u Zagrebu u ovom veleliepju jošte neviđenu svetčanost.“

U istom periodu, patrijarh Samuilo je, na praznik Svetoga Save, obišao i gradilište nove pravoslavne crkve u Zagrebu, kojoj je tom prilikom darovao sto forinti, ostavivši tako trajan trag ne samo u liturgijskom, nego i u graditeljskom i istorijskom pamćenju zagrebačke pravoslavne zajednice.

Bogojavljenje 1866. godine ostalo je zabilježeno kao jedan od najsvečanijih i najvidljivijih trenutaka pravoslavnog života u Zagrebu 19. vijeka, ali i kao snažan izraz javnog prisustva, uvažavanja i međusobnog poštovanja u tadašnjem društvu.